ทั้งปีที่ผ่านมา น่าจะมีซักสามงานได้ ที่เราไปร่วมวงเสวนาเกี่ยวกับ #CriticalMinerals ในยุโรป ส่วนใหญ่ก็จะวิเคราะห์ในมุมเศรษฐกิจ และเตือนว่าการแก่งแย่งแร่หายากจะกลายเป็นความขัดแย้งทางภูมิศาสตร์รอบใหม่

แต่ไม่มีซักเวทีค่ะ ที่พูดถึงสถานการณ์แม่น้ำโขง นั่นทำให้เราต้องยกมือทุกครั้ง เล่าว่าเกิดอะไรขึ้นที่ #เชียงราย บ้านเกิดฉัน!
งานล่าสุด เกิดขึ้นเมื่อ 12 ตุลาคม 2569

งาน New Economies Gathering ที่เยอรมนี (Partners for a New Economy ของเราจัดเอง) ในฮอลล์สองร้อยกว่าคน เต็มไปด้วยคนทำนโยบายจากประเทศต่าง ๆ นักวิชาการ มูลนิธิให้ทุน นักเคลื่อนไหว

เราเชิญสื่อ The Break—Down มาจัดรายการพอดแคสต์สด ๆ ตอน Navigating the Mineral Age
(ฟังรายการเต็มได้ในคอมเมนต์ ช่วงที่เราถาม นาที 33 เป็นต้นไป)

หลังจากเขาเปิดช่วง Q&A มือเราก็พุ่งไปในอากาศทันที ทุกคนต้องได้ฟังเรื่องจริงในพื้นที่ แล้วช่วยบอกทีต้องแก้ยังไง? ถอดคำต่อคำมาให้เลยว่า ผู้เชี่ยวชาญตอบกลับมาว่ายังไง เมื่อได้ยินสถานการณ์ #แม่น้ำพิษ สารหนูพุ่ง 28 เท่า

คำตอบของ...Emily Iona Stewart, Head of Policy and Advocacy at the NGO Global Witness
[เอมิลีเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านนโยบายสภาพภูมิอากาศและความยั่งยืนของยุโรป มีบทบาทสำคัญในการผลักดัน European Green Deal ตอนนี้หันมาเน้นประเด็นภูมิรัฐศาสตร์ของ critical minerals และการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน]
“ขอบคุณมากที่หยิบเรื่องเมียนมาขึ้นมา สิ่งที่เกิดขึ้นในประเทศไทยเป็นโศกนาฏกรรมจริง ๆ”
“ฉันหงุดหงิดมาก จนจำไม่ได้แล้วว่าเขียนจดหมายถึงบรรณาธิการไปกี่ฉบับ เพราะคนชอบพูดกันว่า #จีนครองตลาดแร่หายาก แต่ความจริงไม่ใช่เลย”
“80% มาจากเมียนมา เมืองจีนย้ายฐานการผลิตไปเมียนมานานแล้ว เพราะมันสกปรกเกินไป”
“เราติดตามการทำเหมืองทั่วโลก การทำเหมืองที่เลวร้ายที่สุดอยู่ในเมียนมา มันคือทุกอย่างที่จะนึกได้ ทั้งการละเมิดสิทธิมนุษยชนและการทำลายสิ่งแวดล้อม”
“พวกเขาเอาท่อเสียบเข้าไปในภูเขา แล้วปั๊มสารเคมีเข้าไปจนเต็มภูเขา จนเนื้อหินด้านในละลายเป็นของเหลว พอของเหลวไหลออกมา ก็รวบรวมเอาเฉพาะแร่ ส่วนที่เหลือก็ปล่อยไหลทิ้งไป”
“อายุขัยเฉลี่ยของคนทำงานในเหมืองคือ มีชีวิตอยู่รอดแค่ 3 ปี!” (เสียงฮือฮาดังขึ้นในฮอลล์)
“70% ของสินค้าเหล่านี้ที่ผลิตในจีน ปลายทางคือ ผู้บริโภคยุโรป”
“Global witness ทำงานกับบริษัทพลังงานลมนอกชายฝั่งเยอะมาก ได้รับการตอบรับเป็นอย่างดีว่าจะพยายามพัฒนานวัตกรรมให้ใช้แร่หายากน้อยลง”
“แต่ผู้ผลิตรถยนต์ไฟฟ้า ไม่ให้ความร่วมมือเลย บอกว่ายังไม่มีอะไรมาแทนที่ในการผลิตแบตเตอรี่ได้”
“ทางแก้หนึ่งที่เป็นไปได้คือ ผู้บริโภคอย่างเรามีหน้าที่ต้องเรียกร้องสินค้า ’conflict mineral free‘ ไม่เอาวัตถุดิบที่มาจากพื้นที่ที่มีปัญหา”
“เราเพิ่มแรงกดดันทางเศรษฐกิจไปยังจีนได้”
“แต่คนที่บอกว่าไปบังคับใช้กฏระเบียบกับเมียนมา…มันเป็นไปไม่ได้เลย”

เพจNew Economy by Mai

เราด่าพม่ากันปาวๆ พม่าก็บอกมันอยู่ในเขตชาติพันธุ์อื่นๆ ทำอะไรไม่ได้ ใครเป็นเจ้าของเหมืองเหล่านั้น ก็คือจีน แล้วผลผลิตจากเหมืองเหล่านั้นเอาไปทำอะไร แบตเตอรี่ในรถไฟฟ้า ปฏิเสธไม่ได้หรอกว่าเราก็คือส่วนนึงของปัญหา การที่เราเห็นสารพิษปนเปื้อนแม่น้ำกก แม่น้ำสาย หรือแม้กระทั้งแม่น้ำโขงเอง เราอยู่ในห่วงโซ่ของปัญหานี้เช่นกัน

ยุคนี้ใครโลกสวยเอาหลักฐานฟาดหน้าได้เลย 55 จะใครมันก้ผลประโยชน์มาก่อนทั้งนั้นแหละ

ผมงงมากกกกกว่ารัฐเรามันปล่อยขนาดนี้ได้ไงวะ

ยุโรปมันชอบสิได้แร่ถูกๆ

ลองไปดู Blood Diamond แม่งหนักกว่ามลพิษเยอะ

พวกฝรั่งมันแบนเลิกใส่เพชรจากแอฟริกากันไหม ก็ไม่

ซ้ำ