มาเล่าต่อ ... ใครใคร่รู้ประวัติศาสตร์ โรคอิไต อิไต　痛い！痛い！
พ่อบ้านญี่ปุ่นจะเล่านิทาน(เรื่องจริง)ให้ฟัง
เมื่อวานนี้ ผมเล่า เรื่องโรคมินามาตะ โรคเกิดจากสารปรอทให้ฟังไปแล้ว
วันนี้ขอยกอีกหนึ่งหน้าประวัติศาสตร์สุดสยองของญี่ปุ่นที่โลกต้องจารึก นั่นคือ …
โรคอิไต-อิไต" (イタイ.イタイ病=Itai-itai disease)
คำว่า "อิไต-อิไต" (痛い、痛い) ในภาษาญี่ปุ่น แปลตรงตัวว่า "เจ็บโว้ย! เจ็บเหลือเกิน!
มันไม่ใช่ศัพท์แพทย์หรูหราอะไรเลยครับ …
แต่มันคือเสียงกรีดร้องโหยหวนทั้งวันทั้งคืนของชาวบ้านที่กระดูกในร่างแหลกสลายจนอยากจะกราบขอร้อง ขอให้ตัวเองตายๆ ไปให้พ้นความเจ็บปวด
โรคนี้จุดเริ่มต้นเกิดขึ้นที่ลุ่มแม่น้ำ神通川 (Jinzū River) ในจังหวัดโทยามะ เหมืองคามิโอกะของบริษัทยักษ์ใหญ่ลักลอบปล่อยน้ำเสียที่มี "สารแคดเมียม" ลงสู่แม่น้ำธรรมชาติมาอย่างยาวนาน
ชาวบ้านตาดำๆ ท้ายน้ำก็ผันน้ำจากแม่น้ำสายนี้เข้าสู่นาข้าว ไปรดแปลงผัก และนำมาใช้อาบใช้กินในชีวิตประจำวัน
แคดเมียมไม่มีสี ไม่มีกลิ่น แต่มันซึมลึกเข้าสู่รากข้าว ต้นข้าวดูดซับมันเข้าไปเต็มเมล็ด ชาวบ้านกินข้าวปนเปื้อนแคดเมียมสะสมต่อเนื่องเป็นสิบๆ ปี
สารพิษตัวร้ายเข้าไปทำลายไตอย่างถาวรจนร่างกายสูญเสียแคลเซียม ...
กระดูกเริ่มอ่อนยวบ พรุน และเปราะบางเหมือนเปลือกไข่ ผู้ป่วยแค่ไอแรงๆ แค่จาม หรือแค่ขยับตัวบนฟูกนอน กระดูกซี่โครง กระดูกแขนขา และกระดูกสันหลังก็หักเป๊าะเปรี๊ยะพร้อมกันหลายท่อน ร่างกายคดงอ ผิดรูป จนเดินไม่ได้
ในพิพิธภัณฑ์โรคอิไต-อิไต มีบันทึกคำบอกเล่าของเหยื่อคุณยายท่านหนึ่งที่สะเทือนใจจนจุกอก เธอเล่าไว้ว่า...
“ตอนแรกฉันไม่ทันรู้ตัวหรอก แต่กระดูกสันหลังมันยุบจนตัวเตี้ยลงเรื่อยๆ ไม้ค้ำยันมันยาวเกินไป จนฉันต้องคอยเอาเลื่อยมาตัดปลายไม้ทิ้งถึง 3 รอบ”
ลองนึกภาพความทรมานที่ต้องทนดูกระดูกร่างกายตัวเองยุบสลายลงไปทุกวันสิครับ...
และในยุคนั้น ตอนที่โรงงานและข้าราชการพยายามบ่ายเบี่ยงว่าน้ำเสียไม่ได้ทำร้ายคน มีประโยคหนึ่งที่ชาวบ้านตอกกลับไว้อย่างเจ็บแสบว่า ...
“ของที่เป็นพิษต่อต้นข้าว และเป็นพิษต่อปลาในน้ำ... มันจะไม่เป็นพิษต่อคนที่กินมันเข้าไปได้อย่างไรกัน?”
................
หันกลับมาดูเมืองไทยเวลานี้...
อย่างที่เพื่อนๆ ทุกคนเห็น ... เปิดทีวี เปิดฟีดโซเชียลขึ้นมา สื่อไทยแทบทุกช่องแย่งกันเล่นแต่ข่าวดาราเลิกกัน ใครแย่งแฟนใคร ผัวน้อยเมียหลวง หรือดราม่าอินฟลูเอนเซอร์ด่ากัน ขยี้กันข้ามวันข้ามคืน
เอาปัจจุบันสดๆ ... ข่าวนางงามยักยอกเงินมูลนิธิ หรือ พ่อพระใจบุญ เอาเงินมูลนิธิไปใช้ส่วนตัว ...
รายงานสดเกาะติดเหมือนเป็นวาระแห่งชาติ
ฮ่าๆ อีหยังวะ ...
เรื่องสำคัญๆ เรื่องความเป็นความตายของชาวบ้านธรรมดา คนจนๆ ... มีน้อยมากที่สื่อจะมอง
ผมว่า ...
เรื่องกากสารเคมี แคดเมียม และน้ำเสียอุตสาหกรรมที่แอบลักลอบปล่อยลงลำคลอง ซึมลงน้ำใต้ดิน ไหลเข้าสู่ทุ่งนาข้าวของชาวบ้านรอบนิคมอุตสาหกรรม... มันสำคัญมากๆๆๆๆๆๆ นะครับ
แต่สื่อไทย ... กลับได้แอร์ไทม์แค่ข่าวสั้นท้ายเบรก 20 วินาที
หรือว่า สื่อบ้านเราต้องรอให้ชาวนาไทยกระดูกหักคารวงข้าว แล้วนอนร้อง ครวญคราง ...
"โอ๊ย... เจ็บโว้ย! อิไต! อิไต!" กันทั้งหมู่บ้านก่อน ถึงจะรู้สึกว่าเรื่องนี้น่าเอามาทำสกู๊ปข่าว เป็นจริงเป็นจัง?
หลายคนอาจคิดว่า "ฉันเป็นคนเมือง กินอาหารคลีน ไม่ได้อยู่ใกล้นิคมฯ คงไม่เป็นไร"
แต่ขอโทษเถอะครับ ข้าวสารที่คุณซื้อใส่หม้อหุงข้าว ผักคะน้ากรอบๆ ในจานผัดซีอิ๊ว ปลานิลทอดในตลาด... ปลาดุก ปลาช่อนลุยสวนที่คุณกิน
คุณคิดว่าชาวสวนชาวนา เขาเอาน้ำแร่เอเวียงจากฝรั่งเศส มาเลี้ยง มารดผักของเขาหรือ?
เขาก็ใช้น้ำจากระบบชลประทานและลำน้ำธรรมชาติที่โรงงานแอบปล่อยสารพิษทิ้งลงไปนั่นแหละครับ
แคดเมียมไม่ได้ระเหยหายไปในความมืด แต่มันถูกส่งต่อมาวางอยู่ตรงหน้าคุณทุกมื้อ
.......................
แล้วญี่ปุ่นเขารอดจากนรกโรคอิไต-อิไตนี้มาได้อย่างไร?
ญี่ปุ่นไม่ได้แก้ปัญหาด้วยการขอร้องให้โรงงานทำดี ไม่ได้รอให้ดารามาเดินรณรงค์ปลูกป่าสร้างภาพ และไม่ได้จบที่การปรับเงินโรงงานหลักหมื่นแล้วปล่อยให้เปิดต่อ
แต่สิ่งที่เกิดขึ้นคือ... "การรวมพลังของประชาชนและนักวิชาการ ลากคอบริษัทมิตซุยขึ้นศาล ฟ้องจนชนะคดีประวัติศาสตร์"
จนกระทั่งปี 1968 กระทรวงสาธารณสุขญี่ปุ่นต้องยอมลงดาบประกาศรับรองอย่างเป็นทางการว่า โรคอิไต-อิไตเกิดจากมลพิษของเหมือง
และศาลญี่ปุ่นสั่งบังคับใช้หลักการ "ผู้ก่อมลพิษต้องจ่าย" (Polluter Pays Principle) แบบขุดรากถอนโคน...
1. บังคับลอกหน้าดินทุ่งนาทิ้งทั้งหมด...
แปลงนาข้าวที่ปนเปื้อนแคดเมียมกว่า 1,500 เฮกตาร์ (เกือบ 10,000 ไร่) บริษัทต้องเป็นคนจ่ายเงินขุดดินพิษออกทั้งหมด แล้วขนดินสะอาดจากภูเขามาถมทดแทนใหม่ทีละตารางเมตร ใช้เวลากว่า 30 ปี ผลาญเงินไปหลายหมื่นล้านเยน ชดใช้กรรมกันข้ามรุ่น
2. เปิดโรงงานให้ชาวบ้านเข้าไปตรวจ...
ศาลและกฎหมายให้อำนาจ "ตัวแทนชาวบ้าน" ถือสิทธิ์เดินเข้าไปตรวจระบบบำบัดน้ำเสียในโรงงานได้ตลอดเวลา โดยที่โรงงานไม่มีสิทธิ์ปฏิเสธ
3. ออกกฎหมายควบคุมสารปนเปื้อนในดินเพื่อการเกษตร...
ถ้าตรวจเจอแคดเมียมเกินเกณฑ์ในแปลงเกษตรแม้แต่นิดเดียว ข้าวตรงนั้นต้องถูกทำลายทิ้งทันที และรัฐบาลต้องเข้าแทรกแซง
ความสะอาด ปลอดภัย และธรรมชาติที่สวยงามของญี่ปุ่นในวันนี้ มันไม่ได้หล่นมาจากฟ้า
แต่ ... มันแลกมาด้วยชีวิต เลือด เนื้อ และกระดูกที่หักนับไม่ถ้วนของบรรพบุรุษเขา
ถึงเวลาหรือยังครับ ที่สื่อไทยจะเลิกเอาแสงสปอตไลต์ไปส่องแต่เรื่องดารา เรื่องนางงาม หรือ อินฟลูเอนเซอร์... แล้วหันมาร่วมกันจับตา ตรวจสอบ และลากคอ นักการเมือง คนโกง หรือพวกนายทุนมักง่ายที่กำลังวางยาพิษใส่จานข้าวของคนทั้งประเทศ
ก่อนที่แผ่นดินอู่ข้าวอู่น้ำของไทย... จะกลายเป็นแดนนรกอิไต-อิไตแห่งที่สองของโลก ต่อจากญี่ปุ่น
ห่วงจริงๆ จากใจ ของคนไทยในต่างแดน
พี่นะ
พ่อบ้านญี่ปุ่น