คำถามนี้มีผู้สนใจมากมายแม้แต่ในญี่ปุ่นเอง และต่างก็ให้คำตอบที่หลากหลายกันไป

ทำไมญี่ปุ่น ซึ่งเคยเป็นพลังขับเคลื่อนหลักของนวัตกรรมโลก เป็นผู้นำด้านการผลิตสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ และอุตสาหกรรมยานยนต์ ในปัจจุบันจึงถูกแซงหน้าไปโดยเกาหลีใต้และจีน

โดยที่จีนเองก็แซงไปทั้งเกาหลีใต้และญี่ปุ่นเรียบร้อยแล้วทั้งด้านอิเล็กทรอนิกส์และยานยนต์

โดยเฉพาะยานยนต์ ญี่ปุ่นยังคงยึดมั่นถือมั่นกับการผลิตรถยนต์สันดาบและการพัฒนาพลังงานไฮโดรเจน จนกระทั่งละเลยการพัฒนารถยนต์พลังงานแบตเตอร์รี่ลิเทียม ผลก็คือช่องว่างการพัฒนารถ EV ระหว่างจีนกับญี่ปุ่นจนตอนนี้ห่างกันจนไล่ตามไม่ทันแล้ว

"บริษัทขนาดใหญ่ (ในญี่ปุ่น) หลายแห่งยึดติดกับความสำเร็จในอดีต ทำให้ยากที่จะเปลี่ยนแปลงตัวเองอย่างมีนัยสำคัญ สหรัฐอเมริกาเป็นสังคมที่มีการแข่งขันสูงมาก แม้แต่บริษัทขนาดใหญ่ก็อาจล้มละลาย สูญเสียส่วนแบ่งการตลาด หรือถูกบังคับให้เปลี่ยนรูปแบบธุรกิจ หากไม่สามารถปรับตัวให้เข้ากับยุคสมัยที่เปลี่ยนแปลงไปได้ อย่างไรก็ตาม เรื่องนี้กลับนำไปสู่การเริ่มต้นใหม่และกระตุ้นให้เกิดสตาร์ทอัพ (บริษัทใหม่ที่เติบโตอย่างรวดเร็วในระยะเวลาอันสั้น)"

ถ้ายิ่ง ญี่ปุ่น เสียมูลค่าส่งออกมากขึ้น เศรษฐกิจญี่ปุ่นก็จะไม่โตอีก ขนาดเกาหลีใต้ที่ไม่คิดว่าจะแซงญี่ปุ่นได้ ก็ดูจะไปได้ดีกว่าแล้ว แต่จีนไม่ต้องพูดถึง ไปไกลมากแล้ว

เข้มแข็งรอด อ่อนแอตาย ปลาใหญ่กินปลาเล็ก

เหมือนเคยเห็นข่าวแว่บๆ ว่าอย่าไปเทียบกับจีนหรือเกาหลีใต้เลย แค่สิงคโปร์ ญี่ปุ่นก็ยังถูกแซงหน้าไปแล้ว

ไม่เชิง คือญปมันก้ทรงๆ ถ้าไม่โดนจีน ญปยังไงก้ยังโหด

แล้วมันไม่ใช่แค่ญป ทั้งโลกอะแพ้จีนหมด เพราะจีนมันก๊อปแล้วถล่มด้วยแรงคน

ประเทศอื่นมันติดเรื่องR and D กับพวก ต้องมาปกป้องคนคิดค้น จีนมันก๊อปเอาๆ ก้แซงดิ

สมมติง่ายๆ

ญปคิดค้นเครื่องเล่นเกมเครื่องนึง ใช้คนที่เก่งที่สุดของประเทศ 10คนคิดค้น ได้1สิ่งของ


ของจีน หาใครก้ได้3คน มาก๊อปปี้แล้ววางขายในราคาถูกกว่า



ญป 1สิ่งของนั้นก้อยุ่กับคน10คน

จีน 3คนก๊อป ไปให้ 30คนก๊อปต่อ ไป300คน มันก้เจริญกว่าสิ
นี่ยังไม่ทันคนฉลาดที่สุดของจีน10คน มันก้เอาไปทำอย่างอื่น แล้วของอย่างอื่นที่ได้มาก้ไม่มีประเทศไหนก๊อปเพราะมันมีกฏหมายป้องกัน
สรุป
จีนได้ของๆประเทศอื่นมาฟรี ขยายขายถูกกว่า ของตัวเองก้ผลิตของชิ้นใหม่ขึ้นมา

เทียบตัวเลขง่ายๆ

ญป 1 > 2 > 3


จีน 1 > 5 > 50+ของชิ้นใหม่ > 500+ของชิ้นใหม่3


เหนภาพยัง ก๊อปจนรวยอะ

ผมว่าญี่ปุ่นเป็นประเทศที่มีความอนุรักษ์นิยมสูงอ่ะ ก็เลยไม่ค่อยอยากขับเคลื่อน เปลี่ยนแปลงอะไรไวๆด้วยแหละ

สมัยที่เคยทำงานออกแบบกับ บ.ญี่ปุ่นเมื่อนานมาแล้ว การตัดสินใจอะไรค่อนข้าง play safe เน้นชัวร์ไว้ก่อน

อย่างตอนประชุมถ้าไปรีวิว part อะไรแล้วบอกว่า keep / carry over โครงสร้างมาจากรุ่นเดิม (ใช้ผลเทสต์เดิม, condition เดิม)

ก็จะผ่านสบายๆ เพราะเค้ามั่นใจว่ามันใช้อยู่ ใช้ได้ ไม่มีเคลม ไม่มีปัญหา แต่เมื่อไหร่มีตัวใหม่ๆ หรือออกแบบใหม่ขึ้นมานี่วุ่นวายมาก

ทั้งขอผลทดสอบ ทั้งต้องประชุมทุกแผนกที่เกี่ยวข้องกับ part นั้นๆ กว่าจะผ่านนี่แทบตาย (model change มันเลยมี cycle นาน)

แต่ข้อดีมันคือทำให้เรา(ลูกค้า)วางใจได้ว่ามันจะไม่เกิดปัญหาในช่วง production ข้อเสียก็คือช้าเนี่ยแหละ เพราะจะเอาชัวร์

จากประสบการณ์ส่วนตัวที่เคยทำทั้ง บ.ญี่ปุ่น และเกาหลี นะครับ

ญี่ปุ่น กว่าจะออกสินค้าใหม่แต่ละตัวนี่ R&D นานมาก เหมือนเค้าอยากทำออกมาให้ดีที่สุด ซึ่งคุณภาพมันก็ดีจริง แต่สุดท้ายตลาดวายครับ เพราะเมื่อสินค้าออกมา เพื่อนๆ คู่แข่งเค้าแตกไลน์ไปอีก step แล้ว

ส่วนเกาหลี อาจจะไม่ R&D นานเท่าญี่ปุ่น แต่ทีมวิจัยและพัฒนานี่แข็งมาก เค้าจะไม่ค่อยมองปัจจุบัน แต่มองไปไกลกว่านั้นหลายปี คุณภาพอาจไม่ดีเท่าญี่ปุ่น แต่สินค้าออกมาสู้ในตลาดปัจจุบันได้

ผมไม่เคยทำ บ.จีน แต่มีเพื่อนๆ พี่ๆ ในวงการ mindset คนจีน เน้นความเร็วเป็นหลักครับ ถ้าคุณเข้าตลาดก่อน คุณคือผู้นำ คุณมาช้าคือผู้ตาม คนจีนถ้าคิดอะไรได้ ส่วนใหญ่จะลงมือทำเลย ไม่ค่อยกลัวเจ๊งด้วย ส่วนคุณภาพก็มีทั้งดีและไม่ดีตามเกรดไปครับ

จีนก็ไปได้ทรงนี้ได้อีกไม่นานเหมือนกันนะ เพราะความได้เปรียบทางจำนวนกรรมกรกับ economy of scale เริ่มหยุดแล้วเพราะคนไม่มีลูกกัน ประเทศที่มันเติบโตด้วยนวัตกรรมหรือ MOAT จริงๆอย่าง US ต่อให้คนเกิดน้อยก็ไม่มีผลเพราะตลาดคือทั้งโลก แต่จีนถ้าจำนวนคนในประเทศน้อยลงเรื่อยๆก็จะมีแต่เตี้ยลงๆ

1. ญี่ปุ่นยึดติดกับระบบวิถีชีวิตดั้งเดิมสูงมาก ไม่ค่อยยอมรับสิ่งใหม่ง่ายๆ เพราะกลัวสิ่งใหม่จะมาแทนจนสิ่งเก่าหายสาบสูญ หรือทำลายระบบเก่าจนพัง (เช่นไม่ทำEV เพราะกลัวจะมาทำลายอุตสาหกรรมสันดาปที่ใหญ่มาก ๆ ของตัวเอง ยังอยากยื้อสันดาปต่อไปให้นานที่สุด)

2. ญี่ปุ่นมีการคุ้มครองลิขสิทธิ์ที่เข้มงวดมาก แทบไม่มีทางปล่อยก็อปปี้ไปต่อยอดได้อิสระ ถ้าหากเจ้าของลิขสิทธิ์ตันขึ้นมา หรือรู้สึกอิ่มตัวไม่อยากต่อยอดเพิ่มเอง มันก็จบแค่นั้น

3. ญี่ปุ่นโดนตัดจำกัดความอิสระเรื่องการสร้างกองทัพทางทหาร ซึ่งถือเป็นหนึ่งในการสร้างทฎษฎีความรู้ ที่สามารถคิดค้นนวัตกรรมใหม่ ๆ ได้ดีมาก

4. ญี่ปุ่นมองเรื่องความมั่นคงในชีวิตเป็นหลัก มากกว่าความเสี่ยง all in เพื่อทำสิ่งใหม่ๆ บริษัทต่างๆอยู่มายาวนานและพยายามเลี้ยงพนักงานไปตลอดชีวิต ทำให้พนักงานอายุเฉลี่ยเยอะ และขาดแรงจูงใจหรือความกล้าที่จะกล้าทำอะไรใหม่ๆ
เทียบกับจีนที่มีบริษัทเกิดใหม่และล้มหายตายจากเป็นจำนวนมากในแต่ละปี แต่บริษัทญี่ปุ่นมักจะอยู่ยงคงกระพันแต่ก็ทำให้ขาดการพัฒนา


ผมมองว่ามันเป็นทั้งข้อดีและข้อเสียน่ะ คือถ้าไม่เอาไปเปรียบเทียบอะไรกับใคร(ในแง่ตัวเลข) ญี่ปุ่นมันก็อยู่แบบนี้ไปได้เรื่อย ๆ เนิบๆ ภูมิใจในวิถีชีวิตตัวเองไปตามเรื่องตามราว และสังคมมีคุณภาพทุกด้านในแง่ค่าเฉลี่ย
แม้อาจจะไม่ได้ดีเลิศสุดโต่งเฉพาะด้านในเรื่องนั้นๆแบบบางประเทศ แต่ถ้าในแง่ภาพรวมทุกด้าน ผมว่าญี่ปุ่นยังเหนือกว่าทั้งจีน เกาหลีใต้ ไต้หวัน สิงคโปร์ เยอะ

เจ๊กขี้ก๊อปอะ

คนเขียนไม่รู้เบื้องลึกไง จริงๆ ญี่ปุ่นต้นน้ำทั้งนั้น

Kioxia

Shin-Etsu Chemical

SUMCO

Ajinomoto ใช่ที่ทำผงชูรสแต่ผลิต ABF substrate ได้

TOTO ใช่ที่ทำสุขภัณ ห้องน้ำ แต่ผลิต electrostatic chucks ได้

Ajinomoto หยุดผลิต ABF แบบทันที ผลกระทบจะหนักมาก เพราะบริษัทครองตลาดฟิล์มฉนวนสำหรับชิปประสิทธิภาพสูงมากกว่า 95% และ ABF ถูกใช้ใน substrate ของ CPU/GPU/ชิป AI จำนวนมาก

พี่ยุ่นเราโดดไปผูกขาด Supply Chain Chip AI แล้วไม่เล่นแล้ว EV

แล้วพันธมิตร ยุ่น ไต้หวัน เกา เมกา ฮั้วกันตีจีน สงคราม Chip AI

ตอนเด็กๆ บ้านจนใช้ของจีนมาทั้งชีวิตมีแต่ของห่วยๆกากๆเพราะถูกด้วยแหละ
โตมาเริ่มทำงานมีเงินใช้บ้างซื้อของญี่ปุ่นทำงานได้เหมือนกันทุกอย่างแต่ราคาต่างกันเยอะ
แต่ใช้แล้วสบายใจการันตตีได้ว่าปัญหาน้อยแน่ๆเพราะเค้าคิดมาหมดแล้ว
คือปัญหามันก็คงมีบ้างล่ะ แต่ต้องดวงซวยจริงๆหน่อย
แต่ของจีนนี่ห่วยแทบทุกชิ้นที่เคยใช้ ต่อไปนี้จะตั้งเป้ากับตัวเองว่าถ้าซื้อของอะไรที่ราคาเกินหมื่นจะไม่ซื้อของจีน

คนก็แทบจะไม่มี ทรัพยากรก็แทบจะไม่มี เทคโนโลยีก็ตามหลังคู่แข่ง ยากเลยที่จะฟื้น