จากข้อเท็จจริงที่คุณให้มา สรุปได้ว่าเป็นการ **"จำนำโฉนด"** (ยึดถือโฉนดไว้เป็นหลักประกันลอย ๆ) โดยไม่มีการจดทะเบียนจำนองตามกฎหมาย และเวลาผ่านพ้นมาแล้วกว่า 10–15 ปี

เข้าใจความกังวลของป้า B ครับ (ยิ่งเจ้าหนี้เป็นทนายความด้วย แกคงกลัวเรื่องเหลี่ยมกฎหมายเป็นธรรมดา) แต่ถ้าวิเคราะห์ตามกฎหมายไทยในปัจจุบัน (ปี 2569) ป้า B สบายใจขึ้นได้เยอะครับ โดยแยกพิจารณาเป็น 3 ประเด็นหลัก ๆ ดังนี้ครับ

---

## 1. สถานะของที่ดิน และความเกี่ยวพันกับหนี้

* **ที่ดินยังเป็นมรดกที่บริสุทธิ์:** การนำโฉนดที่ดินไปให้เจ้าหนี้ยึดถือไว้เฉย ๆ โดยไม่ได้จดทะเบียนจำนองต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ณ สำนักงานที่ดิน **"ไม่ถือเป็นการจำนอง"** ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 714 (การจำนองต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียน มิฉะนั้นเป็นโมฆะ)
* **เจ้าหนี้ไม่มีสิทธิยึดที่ดิน:** ทนายความคนนั้นมีสถานะเป็นเพียง **"เจ้าหนี้สามัญ"** เท่านั้น ไม่มีสิทธิบุริมสิทธิเหนือกรรมสิทธิ์ที่ดินผืนนี้ และไม่มีสิทธิบังคับยึดที่ดินผืนนี้ได้โดยตรง เว้นแต่จะต้องฟ้องคดีชนะแล้วมานำสืบยึดทรัพย์ทีหลัง (ซึ่งทำได้ยากมากแล้วตามข้อ 2)

---

## 2. เรื่องอายุความ (จุดตายของเจ้าหนี้)

หนี้กู้ยืมเงินนี้เกิดขึ้นเมื่อ 10–15 ปีที่แล้ว โดยนาย C (สามี) เป็นผู้กู้ และป้า B เป็นผู้ค้ำประกัน

* **หนี้ประธาน (สัญญากู้) น่าจะขาดอายุความแล้ว:** สัญญากู้ยืมเงินทั่วไปมีอายุความ **10 ปี** (ป.พ.พ. มาตรา 193/30) นับแต่วันที่พึงชำระหนี้ หากผ่านมา 10–15 ปีแล้ว โดยไม่มีการฟ้องร้อง ไม่มีการจ่ายดอกเบี้ย หรือไม่มีหนังสือรับสภาพหนี้เลย หนี้กู้ยืมนั้นถือว่า **"ขาดอายุความ"**
* **หนี้ผู้ค้ำประกัน (ป้า B) ย่อมระงับตาม:** เมื่อหนี้ประธานขาดอายุความ ป้า B ในฐานะผู้ค้ำประกันก็สามารถยกข้อต่อสู้เรื่องอายุความเพื่อปฏิเสธการชำระหนี้ได้ทั้งหมดเช่นกัน
* **ข้อระวังเรื่องการยึดถือโฉนด:** แม้หนี้จะขาดอายุความ แต่กฎหมายยอมให้เจ้าหนี้ที่ถือสิทธิเหนือกรรมสิทธิ์ (เช่น จำนอง/จำนำ) บังคับเอาทรัพย์สินที่จำนอง/จำนำได้อยู่ **แต่**กรณีนี้เป็นการถือโฉนดไว้เฉย ๆ ไม่ใช่การจำนำทรัพย์สิน (เพราะโฉนดเป็นเพียงเอกสารแสดงสิทธิ ไม่ใช่ตัวทรัพย์) ทนายความคนนั้นจึงไม่มีสิทธิยึดโฉนดไว้เพื่อบังคับชำระหนี้ที่ขาดอายุความแล้ว ป้า B มีสิทธิฟ้องเรียกโฉนดคืนได้ด้วยซ้ำ

---

## 3. ป้า B จะโดนฟ้องข้อหา "ฉ้อโกงเจ้าหนี้" ไหม?

ป้าแกกลัวว่าถ้าไปขอเป็นผู้จัดการมรดกแล้วโอนที่ดิน ทนายจะมาฟ้องว่าแกโกงหรือหลีกเลี่ยงหนี้ ประเด็นนี้ **"เป็นไปได้ยากมาก"** ด้วยเหตุผลดังนี้ครับ:

* **ทรัพย์มรดกไม่ใช่ทรัพย์สินของลูกหนี้ตั้งแต่แรก:** ที่ดินผืนนี้เป็นของ **นาย A (คุณพ่อ)** ซึ่งเสียชีวิตไปตั้งแต่ปี 2547 นาย C (สามีที่เป็นผู้กู้) ไม่เคยมีกรรมสิทธิ์ในที่ดินผืนนี้ และป้า B ก็ยังไม่มีชื่อเป็นเจ้าของ ดังนั้น ที่ดินผืนนี้จึงไม่ใช่ทรัพย์สินของลูกหนี้ที่นำมาหลบเลี่ยงเพื่อไม่ให้เจ้าหนี้บังคับคดี
* **การจัดการมรดกเป็นสิทธิตามกฎหมาย:** การที่ป้า B ไปร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกเพื่อโอนทรัพย์สินของบิดามาเป็นของตนเองในฐานะทนายโดยชอบด้วยกฎหมาย เป็นการใช้สิทธิโดยสุจริต ไม่ใช่องค์ประกอบความผิดฐานฉ้อโกงเจ้าหนี้ (ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 350)
* **เจ้าหนี้ไม่มีสิทธิในมรดกของนาย A:** ทนายความคนนั้นเป็นเจ้าหนี้ของ นาย C และ ป้า B ไม่ใช่เจ้าหนี้ของ นาย A (ผู้ตาย) เขาจึงไม่มีสิทธิมาเหมารวมยึดทรัพย์มรดกของนาย A ได้

---

## คำแนะนำและแนวทางการดำเนินการ

1. **เดินหน้าร้องจัดการมรดกได้เลย:** ให้ป้า B ยื่นคำร้องต่อศาลเพื่อขอตั้งตนเองเป็นผู้จัดการมรดกของนาย A ให้เรียบร้อย
2. **กรณีโฉนดตัวจริงอยู่กับเจ้าหนี้:** ในขั้นตอนการโอนมรดกที่สำนักงานที่ดิน หากเราไม่มีโฉนดตัวจริงไปแสดง (เพราะอยู่กับทนาย) ผู้จัดการมรดกสามารถแจ้งต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ดินได้ว่า **"โฉนดตัวจริงสูญหายหรือยึดถือไว้โดยผู้ไม่มีสิทธิ"** เพื่อขอออกใบแทนโฉนดที่ดิน (โฉนดใหม่) ได้ตามขั้นตอนของกรมที่ดิน
3. **หากทนายความมาติดต่อ/ข่มขู่:**
* **ห้ามเซ็นเอกสารใด ๆ ทั้งสิ้น:** ห้ามเซ็นหนังสือรับสภาพหนี้ ยอมรับหนี้ หรือสัญญาประนีประนอมยอมความใหม่เด็ดขาด เพราะจะเป็นการฟื้นอายุความที่ตายไปแล้วให้กลับมามีชีวิต
* ถ้าเขาจะฟ้อง ปล่อยให้เขาฟ้องไปครับ (ซึ่งทนายมักจะรู้ดีว่าฟ้องไปก็แพ้เพราะขาดอายุความ) หากโดนฟ้องจริง ๆ แค่แต่งตั้งทนายความเข้าไปสู้คดีและ **"ยกข้อต่อสู้เรื่องหนี้ขาดอายุความ"** ศาลก็ยกฟ้องแล้วครับ



**สรุป:** บอกป้า B ให้สบายใจได้เลยครับ ให้แกดำเนินการตามสิทธิของทายาทได้เต็มที่ เจ้าหนี้ไม่มีสิทธิทางกฎหมายมาฮุบที่ดินผืนนี้ หรือมาฟ้องจับแกเข้าคุกในข้อหาฉ้อโกงเจ้าหนี้ได้ครับ  

ไม่มีข้อมูลว่า หนี้เท่าไร ดอกเท่าไร ชำระไปแล้วยังไงเท่าไร
ถ้าให้เดาตามเนื้อเรื่องก็คือยังไม่มีการใช้หนี้ให้เจ้าหนี้ใช่ไหมครับ

แล้วปัจจุบัน ใบโฉนดที่ดินอยู่ไหน หรือฝากไว้กับเจ้าหนี้ หรือแค่ค้ำกันลอยๆ  

นอกจากข้อความพี่ด้านบนแล้ว ยังมีเรื่องคนกู้ตายเมื่อไหร่ ผิดนัดชำระเมื่อไหร่ เจ้าหนี้รู้หรือไม่
อายุความฟ้องร้องด้วยครับ  

เกิน 10 ปีครับ แล้วที่ดินไม่มีการจดจำนองอะไรสักอย่างเลยครับ  

มันไม่ได้จดจำนอง เจ้าหนี้ทำอะไรไม่ได้ ทนายใจดีเกิน ถ้าคนเคี่ยวๆ จับทำขายฝากไปแล้ว แต่เมื่อเป็นแบบนี้ก็ไปร้องศาลจัดการมรดกให้เรียบร้อย จะจ้างทนายหรือไปขอให้อัยการทำให้ก็ได้

ปัญหา คือ ถ้าตั้ง b เป็นผู้จัดการ ศาลมีคำสั่ง ไม่มีตัวจริงไปโอนนี่แหละ ต้องแจ้งหาย ถ้าทนายรู้ตรงนี้อาจเอามาขู่ได้ว่า ไม่ได้หาย...