ทำไม ‘คน’ ถึงเชื่อเรื่อง ‘ผี’ แล้วผีมีจริงหรือไม่? และวิทย์ฯ รู้อะไรบ้างเรื่องนี้?


.
ถ้าคุณเชื่อเรื่องผี คุณไม่ได้อยู่คนเดียวบนโลกใบนี้
.
วัฒนธรรมทั่วโลกต่างเชื่อว่ามี “โลกแห่งวิญญาณ” อยู่ ผลการสำรวจครั้งหนึ่งระบุไว้ว่า ผู้คนเกือบครึ่งต่างเชื่อเรื่องผีอย่างสุดใจ ขณะที่อีกร้อยละ 18 กล่าวว่าพวกเขาเคยเห็นผีอยู่ตรงหน้ามาก่อน
.
ไม่ใช่แค่นั้น อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์ เองก็เคยพูดถึงวิญญาณโดยอ้างอิงจากกฎข้อแรกของอุณหพลศาสตร์ หรือเทอร์โมไดนามิกส์ ว่า
.
‘หากพลังงานไม่สามารถสร้างหรือทำลายได้ แต่เปลี่ยนรูปแบบเท่านั้น แล้วจะเกิดอะไรขึ้นกับพลังงานของร่างกายเมื่อเราตาย สิ่งนี้สามารถแสดงออกมาเป็นผีได้หรือไม่?’
.
(คำตอบก็คือพลังงานจะถูกปล่อยออกมาในรูปของความร้อนและถ่ายโอนไปยังสิ่งมีชีวิตอื่นที่ย่อยสลายศพของเรา)
.
ดูเหมือนว่าความเชื่อเรื่องผีได้กระจายไปทั่วโลก แต่ถูกเล่าออกมาแตกต่างกันไปตามแต่ละวัฒนธรรม ตัวอย่างในประเทศไทยอย่างเช่น ‘ผีกระสือ’ หรือผีเปรต (ซึ่งน่าแปลกใจว่าทำไมที่อื่นบนโลกถึงไม่มีกระสือและเปรต) จนทำให้รายการเกี่ยวกับผีได้รับความนิยมอย่างมากทั้งวิทยุ สื่อโทรทัศน์ หรือแม้แต่ภาพยนตร์
.
แล้ววิทยาศาสตร์พูดอะไรเกี่ยวกับเรื่องเหล่านี้บ้าง?
.
- วิทยาศาสตร์และตรรกะในเรื่องเกี่ยวกับผี
.
ความยากลำบากในการประเมิน ‘ผี’ ทางวิทยาศาสตร์ก็คือ ปรากฎการณ์ต่าง ๆ เกิดขึ้นมากมาย และพยานแต่ละคนต่างเล่าแตกต่างกันไป บ้างก็ว่าผีที่เจอมีรูปร่างแบบนั้น แต่อีกคนกลับบอกว่าผีมีรูปร่างอย่างอื่น ไม่มีเสียง หรือรู้สึกหนาวเย็นแตกต่างกัน รวมถึงความเชื่อที่แตกต่างกันในสังคม ไม่เพียงเท่านั้นเรายังขาดความหลากหลายของข้อมูลเพื่อตรวจสอบผี
.
เดนนิส และมิเคเล่ วาสกุล (Dennis and Michele Waskul) นักสังคมวิทยาเคยกล่าวไว้ในหนังสือเรื่อง ‘Ghostly Encounters: The Hauntings of Everyday Life’ ว่า “ผู้เข้าร่วมทดสอบจำนวนมาก ‘ไม่แน่ใจ’ ว่าตนเคยเจอผีและไม่แน่ใจเกี่ยวกับปรากฎการณ์ดังกล่าว” จึงทำให้วิทยาศาสตร์ไม่สามารถให้คำนิยามกับ ‘ผี’ ได้อย่างชัดเจน
.
ไม่ว่าจะเป็น ผีถือเป็นวัตถุหรือไม่? ถ้าผีสามารถผ่านกำแพงได้ แต่ผีกลับปิดประตูได้ยังไง? หรือเป็นเพราะความรู้เกี่ยวกับควอนตัมของเรายังไม่มากพอ จึงยังไม่สามารถอธิบายปรากฎการณ์ที่เป็นทั้ง สิ่งที่สัมผัสได้ กับ สัมผัสไม่ได้พร้อมกันของผี
.
ทำไมจึงมีแต่ผีที่เป็นมนุษย์เท่านั้น? ทำไมไม่เจอผีสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ? หรือจะเป็นผีเอาเสื้อผ้ามาจากไหน? ทั้งหมดนี้ดูเหมือนจะขัดกับกฎฟิสิกส์ที่ใช้ทั่วจักรวาลอย่างเห็นได้ชัด
.
- คำอธิบายบางปรากฎการณ์ของผีในทางวิทยาศาสตร์
.
เหตุการณ์หนึ่งที่เราได้เห็นและได้ยินอยู่บ่อย ๆ คือ ‘ผีอำ’ บางคนเล่าว่าพวกเขาลืมตาตื่นแต่ไม่สามารถขยับตัวได้เลย แต่อาการนี้มีคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์ในชื่อว่า ‘ภาวะอัมพาตขณะนอน’ (Sleep Paralysis) สาเหตุก็คือมันเกิดขึ้นตอนช่วงที่เกิดความฝันของการนอน หรือ REM ซึ่งเป็นช่วงที่ลูกตาของเราเคลื่อนไปมาอย่างรวดเร็ว
.
ตาและสมองของเราจะตื่นขึ้นภายใต้เปลือกตาที่ปิดอยู่ แต่ร่างกายยังทำตรงข้าม นั่นคือคิดว่าเรากำลังหลับและฝันอยู่
.
สองสิ่งนี้ขัดแยังกันเอง ทำให้เรารู้สึกเหมือนใช้ชีวิตในความฝันแต่ไม่สามารถขยับตัวได้ โดยมักเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่นนอนหลับไม่ดี ไม่เพียงพอ หรือความเครียด รวมถึงการนอนที่เปลี่ยนเวลาอยู่บ่อย ๆ
.
- ใบหน้าลอยอยู่ในอากาศ
.
หลายคนมักเห็นใบหน้ามนุษย์อยู่ตรงนั้น ตรงนี้ แอบอยู่ในมุมมืด หรือในหน้าต่างของตึกร้าง ลอยอยู่ในอากาศ
.
สิ่งนี้วิทยาศาสตร์เรียกว่า ‘pareidolia’ ซึ่งเป็นปรากฎการณ์ที่สมองของเราพยายามเข้าใจสิ่งรอบตัว โดยนำข้อมูลที่รับมาจากทั้งการมองเห็น การได้ยิน อุณหภูมิ หรือกลิ่น มาจับคู่กับสิ่งที่เข้าใจอยู่แล้ว ด้วยความสามารถนี้ทำให้เรามักมองเห็นก้อนเมฆหรือสิ่งของเป็นสิ่งที่เราคุ้นเคย เช่นใบหน้ามนุษย์
.
“พวกเขามักอยู่คนเดียวในความมืด และหวาดกลัว” เดวิด สไมเลส (David Smailes) นักจิตวิทยาจากมหาวิทยาลัยนอร์ทัมเบรีย กล่าว เมื่ออยู่ในความมืด สไมเลสระบุว่าสมองจะมีแนวโน้มดึงเราเข้าสู่สิ่งที่รู้จักดีอยู่แล้ว มันกลายเป็นใบหน้าลาง ๆ สำหรับพยานที่เล่าเหตุการณ์หลายคน
.
- โฟกัสจดจ่อมากเกินไป
.
คริสโตเฟอร์ เฟรนช์ (Christopher French) นักจิตวิทยาในอังกฤษกล่าวว่า “หน่วยความจำไม่ทำงานเหมือนกล้องวิดีโอ” ซึ่งสมองของเราจะสนใจจดจ่อกับสิ่งที่เราให้ความสำคัญอยู่ในช่วงเวลานั้นเท่านั้น เช่นหากคุณกำลังตั้งใจทำงานอย่างมากจนไม่สนใจรอบข้าง คุณอาจมองไม่เห็นว่ามีคนปิดประตู จนอาจนึกได้ว่าประตูปิดเอง
.
สมองมักมีปัญหากับการเก็บข้อมูลจำนวนมากหรือการให้ความสนใจในหลายสิ่งพร้อม ๆ กัน เราจึงมักเสี่ยงที่พลาดสัญญาณบางด้านจากสิ่งแวดล้อม และถ้าคุณ ‘เชื่อ’ เรื่องผี คุณจะนึกทันทีว่าผีเป็นผู้กระทำ
.
หากผีมีจริงและเป็นพลังงาน ตัวตน หรือสสารบางอย่างที่ยังไม่รู้จักทางวิทยาศาสตร์ นักวิจัยก็ยังหวังจริง ๆ ว่าพวกเขาจะสามารถตรวจสอบการดำรงอยู่ของพวกมันได้จากการทดลองที่ถูกควบคุมตัวแปรอย่างรัดกุม ไม่ใช่แค่เดินเข้าไปในบ้านร้างพร้อมไฟฉาย
.
ด้วยสิ่งเหล่านี้ทำให้หลักฐานเกี่ยวกับผีในปัจจุบัน “ไม่ได้ดีไปกว่าหลายร้อยปีที่แล้วเลย” กระนั้นเรื่อง ‘ผี ๆ’ ก็ยังคงอยู่มาอย่างยาวนานและได้รับความนิยมอยู่เสมอในทุกสังคม วัฒนธรรม และทั่วโลก
.
สืบค้นและเรียบเรียง วิทิต บรมพิชัยชาติกุล
Photo by Budi Firdaus on Unsplash

ที่มา เพจNationalGeographicThailand

แต่ส่วนใหญ่จะแปลก คนอยากเจอไม่เจอ คนไม่อยากเจอก็เจอจัง

ส่วนคนไม่ลบหลู่ก็เจอหลอกไม่หยุด ไอคนลบหลู่ก็ไม่โดนอะไร

แปลกดีเหมือนกัน แต่ที่ผมว่าแปลกที่สุดคือ คนที่เชื่อว่ามี ชอบบอกให้คนที่ไม่เชื่อว่ามีไปพิสูจน์ ทั้งๆที่คนที่ต้องพิสูจน์คือคนที่บอกว่ามี คนที่บอกว่าไม่มี เขาจะพิสูจน์อะไรอะ ก็เขาไม่เจอ พิสูจน์ยังไงเขาก็ไม่เจอ แต่คนที่เจออะต้องพิสูจน์ เก็บหลักฐานตอนเจอมา งงไหม

คนที่บอกว่าเจอผี พื้นฐานจิตใจเป็นคนที่มีจิตใจอ่อนแอ กลัวทุกสิ่งทุกอย่าง คิดไปเอง สร้างภาพในจินตนาการให้รู้สึกว่ามันมีจริง พยายามทำให้คนอื่นเชื่อด้วยทั้งๆที่ไม่สามารถหาหลักฐานอะไรมายืนยันได้เลย มีแต่ปากเปล่า

ไม่มีจริง ซุยล้วน ๆ หาไม่เคยเจอเลย

แล้วแค่บุคคล คนไม่เคยก็จะบอกไม่มี ส่วนคนที่เคยก็จะบอกอย่ามาเจอเลย

สิ่งที่ไม่เห็น ไม่ใช่ไม่มี

แต่ถ้ามันมี ก็ควรที่มีใครเคยเห็นและพิสูจน์ได้

เคยอ่านที่ไหนสักที่ว่ามีการทดลองชั่งน้ำหนักตัว

คนตายปุ๊ปจับมาชั่งน้ำหนักทันที พอเทียบกับตอนก่อนตาย น้ำหนักหายไป 21 กรัม อาจเป็นน้ำหนักของวิญญาณที่หลุดออกจากร่างก็เป็นได้

แต่ส่วนใหญ่จะแปลก คนอยากเจอไม่เจอ คนไม่อยากเจอก็เจอจัง

ส่วนคนไม่ลบหลู่ก็เจอหลอกไม่หยุด ไอคนลบหลู่ก็ไม่โดนอะไร

แปลกดีเหมือนกัน แต่ที่ผมว่าแปลกที่สุดคือ คนที่เชื่อว่ามี ชอบบอกให้คนที่ไม่เชื่อว่ามีไปพิสูจน์ ทั้งๆที่คนที่ต้องพิสูจน์คือคนที่บอกว่ามี คนที่บอกว่าไม่มี เขาจะพิสูจน์อะไรอะ ก็เขาไม่เจอ พิสูจน์ยังไงเขาก็ไม่เจอ แต่คนที่เจออะต้องพิสูจน์ เก็บหลักฐานตอนเจอมา งงไหม

คนน่ากลัวกว่าผีอีกนะ

มีจริงเพราะผมเคยเห็นและไม่ใช่ผมเห็นคนเดียวเพื่อนก็เห็นด้วย

ไม่มีครับ ผมอิงจากคำสัมภาษณ์นักฟิสิกส์อย่าง Brian Cox ตามคลิปด้านล่างอ่าครับ

ถ้ามีเราน่าจะตรวจจับเจอไปแล้ว




EDIT เพิ่ม: Brian Cox ใช้คำว่า "It is ruled out by experiment." ในอีกคลิปนึง

มันไม่ใช่ว่าวิทยาศาสตร์พิจูจน์ไม่ได้ แต่ วิทยาศาสตร์ ณ ปัจจุบัน พิสูจน์แล้วว่าไม่มี

ผมไม่เคยเจอแบบตัวเป็นๆ เต็มที่ก็แค่หูแว่ว

แต่เบื่อพวกเอาวิทยาศาสตร์มาเนิฟผีมากกว่า

แบบผีไม่มีจริงเพราะวิทยาศาสตร์พิสูจน์ไม่ได้ แต่ไม่เห็นมีใครสักคนที่จะพูดทำนองว่าวิทยาศาสตร์พิสูจน์ไม่ได้ เพราะวิวัฒนาการมันยังไปไม่ถึง เลยจับผีไม่ได้ อะไรงี้

คนที่บอกว่าเจอผี พื้นฐานจิตใจเป็นคนที่มีจิตใจอ่อนแอ กลัวทุกสิ่งทุกอย่าง คิดไปเอง สร้างภาพในจินตนาการให้รู้สึกว่ามันมีจริง พยายามทำให้คนอื่นเชื่อด้วยทั้งๆที่ไม่สามารถหาหลักฐานอะไรมายืนยันได้เลย มีแต่ปากเปล่า

ที่งงที่สุดคือไอ้เรื่องที่เล่าๆกันว่าผีโทรมา มันจะอธิบายยังไง เอาอะไรกดโทรศัพท์ หรือเอาพลังงานอะไรมาสร้าง

คลื่นวิทยุ แล้วรู้วิธีสร้างคลื่นวิทยุได้ยังไง ไอ้พวกนี่มาแนวนี้นี่คือพวกซุยหน้าด้านๆจริงๆ เต็มเดอะโกสต์ไปหมด

ตอนเด็กๆเคยเจอ แต่ไม่รู้ตัวว่านั่นคือผี พอโตมาแม่มาเล่าให้ฟังว่าเคยเจอนะตอนเด็ก

ตอนนี้ก็ไม่เชื่อว่ามีจริงนะ แต่ถ้าได้เจอจริงๆก็คงเชื่อ

ทุกสรรพสิ่งบนโลกนี้ขับเคลื่อนด้วยแรงการใช้แรงต้องมีพลังงาน ถ้าผีมีจริงแล้วใช้พลังงานจากไหน?

ความคิดผมคืองี้ครับ คิดว่าน่าจะมีจริง แต่ช่างแมร่งครับไม่เกี่ยวข้องกัน ไม่ยุ่งกัน ไม่สนใจ

อย่ามายุ่งกับผมก็พอจะด่าแมร่ง(ถ้าตอนนั้นไม่ป๊อด)