ทนายแจม ศศนันท์ได้อภิปรายถึงประเด็นเกี่ยวกับกระบวนการคัดสรรผู้พิพากษา โดยเฉพาะความเหลื่อมล้ำในการสอบผู้ช่วยผู้พิพากษา โดยระบุว่าในวงการนักศึกษาด้านกฎหมาย เป็นที่ทราบดีว่าช่องทางการเป็นผู้พิพากษาต้องผ่านการสอบ โดยมี 3 สนาม อันประกอบด้วย

1) “สนามใหญ่” ที่ผู้สอบต้องสอบผ่านเนติบัณฑิต จบปริญญาตรีด้านกฎหมาย และประกอบอาชีพด้านกฎหมาย 2 ปี
2) “สนามเล็ก” ผู้สอบต้องสอบผ่านเนติบัณฑิต และจบปริญญาโทด้านกฎหมาย และ
3) “สนามจิ๋ว” ผู้สอบต้องสอบผ่านเนติบัณฑิต จบปริญญาโทด้านกฎหมายจากต่างประเทศหลักสูตรไม่น้อยกว่า 2 ปี และประกอบอาชีพด้านกฎหมาย 1 ปี หรือจบปริญญาโทด้านกฎหมายจากต่างประเทศหลักสูตรไม่น้อยกว่า 3 ปี หรือจบปริญญาเอกด้านกฎหมายมหาวิทยาลัยในไทย

ไม่นานมานี้ มีการแชร์ในโลกออนไลน์ ถึงตัวเลขที่น่าตั้งข้อสังเกต ว่าผู้ที่สอบผ่านข้อเขียนสนามจิ๋วในตำแหน่งผู้ช่วยผู้พิพากษาในปี 2561 มีจำนวน 21 คน ที่ไม่ได้ประกอบอาชีพด้านกฎหมายมา ซึ่งอาจตีความได้ว่าเมื่อเรียนจบแล้วก็เข้าสู่สนามสอบทันที และเมื่อพิจารณาถึงคะแนนสอบของแต่ละสนาม จะพบว่ามีเกณฑ์ที่แตกต่างกัน สนามจิ๋วให้น้ำหนักกับการสอบภาษามากกว่าด้านอื่นๆ สนามใหญ่เน้นด้านกฎหมายมากที่สุด

ข้อมูลที่น่าสนใจ คือในปี 2560 การสอบสนามใหญ่มีผู้ผ่านการคัดเลือก 33 จาก 7 พันกว่าคน ถือเป็น 0.47% ของผู้สมัคร ขณะที่สนามจิ๋วในปีเดียวกัน มีผู้ผ่านการคัดเลือก 116 คนจากผู้สมัคร 348 คน ถือเป็น 33.33% ของผู้สมัครทั้งหมด ในปี 2561 อัตราสอบผ่านสนามใหญ่อยู่ที่ 1.76% สนามเล็ก 1.40% สนามจิ๋ว 22.18%

ศศินันท์กล่าวต่อไป ว่าจากสถิติจะเห็นได้ว่ามีความเหลื่อมล้ำในการสอบคัดเลือกผู้ช่วยผู้พิพากษา โดยในสนามจิ๋วมีโอกาสมากกว่าสนามอื่นถึง 10 เท่าเป็นอย่างน้อย และสะท้อนให้เห็นว่ามีความเหลื่อมล้ำในการสอบในสนามต่างๆ อยู่จริง ยังไม่นับรวมกับการ “เก็บคดี” ที่ในวงการนักศึกษากฎหมายทราบดีว่าเมื่อจบมาแล้ว ก็อาจไปขอเก็บคดีตามศาล เพื่อให้ได้คดีตามจำนวนที่จะสอบผู้พิพากษาได้ โดยไม่ได้ว่าความจริง แล้วเอาเวลาไปอ่านหนังสือสอบ เพื่อมาเป็นผู้พิพากษาตัดสินชะตาชีวิตประชาชน

แล้วมีคนมาบอกว่าระบบยุติธรรมของไทยดีอยู่แล้ว ปัญหาอยู่ที่คน

ดีพ่องไง ถ้าระบบมันดีจริงจะมีเรื่องเชี่ยๆแบบนี้ได้ไงไอ้ควายเอ้ย

อยากจะบอกว่า อัยการก็มีการสอบสามสนามแบบนี้เช่นกันครับ

แล้วจะเปลี่ยนแปลงแก้ไขได้ไง ในเมื่อลูกผู้มีอำนาจในบ้านเมืองตอนนี้

กำลังเรียนโทต่างประเทศมาสอบสนามจิ๋วกันทั้งนั้น

สนามใหญ่มีไว้ให้ลูกตาสีตาสา ชาวไร่ชาวนาชาวดอยมาสอบ

ใครอึดหน่อยอ่านหนังสือสอบได้ก็เปลี่ยนชีวิตกันไป

ส่วนนักเรียนนอกก็ลั้ลล้า รอสอบสนามจิ๋วอย่างเดียว โอกาสได้มันมากกว่า

การสอบโดยส่วนใหญ่ไม่ว่าจะสอบที่ไหน เขาจะกำหนดคะแนนผ่านไว้อยู่แล้วนะ เช่น 70/100 คะแนนผ่าน
ต่อให้ผู้สมัครมี 100,000 คน ถ้าตัวเราทำถึง 70 คะแนน มันก็ผ่านอยู่แล้วอะ มันเป็นการแข่งขันกับตัวเอง
มันไม่เห็นเกี่ยวกับสัดส่วนในการสอบผ่านเลย

เพื่อนผมคนนึงที่บ้านรวยก็แบบนี้เลย จบตรีที่ไทยแล้วก็ไปเรียนต่อที่ต่างประเทศ พอกลับมาไทยอ่านหนังสือสอบอย่างเดียวไม่ต้องทำงาน ไม่กี่ปีก็ได้เป็นอัยการละ ส่วนนึงที่สนามจิ๋วคนผ่านเยอะเพราะส่วนใหญ่ไม่ต้องทำงาน(บ้านรวย)อ่านหนังสือสอบอย่างเดียวนี่แหละ

ต้องไปบนให้ทำได้แล้วไม่พอ ต้องบนให้คนตรวจข้อสอบไม่กดคะแนนอีก
ข้อสอบเป็นข้อสอบอัตนัย แม้จะมีธงคำตอบไว้แล้ว แต่ทุกอย่างก็ขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของคนตรวจอยู่ดี

และถึงแม้ในสมุดคำตอบจะไม่สามารถรู้ได้ว่าเป็นของใครจนกว่าจะถึงวันถอดรหัส
แต่ลูกท่านหลานเธอเกือบทุกคนก็จะมีทริคทำให้คนตรวจรู้ว่าสมุดเล่มนี้เป็นของใคร

โดยปกติแต่ละสนามเค้าจะมีชื่อเล่นของเค้าอีกนอกจากใหญ่ เล็ก จิ๋ว
ผู้ช่วยที่สอบได้ก็จะมีชื่อเล่นอีกเช่นสนามใหญ่+เล็ก เค้าจะเรียกว่าผู้ช่วยใหญ่ สนามจิ๋วก็จะเรียกว่าผู้ช่วยเล็ก
ผู้ช่วยใหญ่ หรือคนสอบได้สนามใหญ่เมื่อพ้นจากผู้ช่วยผู้พิพากษาแล้วจะได้ออกไปตามศาลเป็นผู้พิพากษาประจำจังหวัดนั้น
แต่ผู้ช่วยเล็ก หรือคนสอบได้สนามจิ๋วโดยส่วนมากจะได้ไปทำงานสายบริหารเช่น เลขาศาล หรือศาลพิเศษที่ต้องใช้ภาษาเช่นศาลแรงงาน ศาลทรัพย์สิน ศาลภาษี แต่เมื่ออาวุโสถึงก็สามารถเปลี่ยนไปลงศาลใหญ่ปกติได้ครับ

ฉะนั้นจะบอกว่าแต่ละสนามมีความเลื่อมล้ำกันก็ไม่ถูก เพราะเค้าก็มีข้อกำหนดการทำงานของแต่ละสนามไว้อยู่ครับ

ขอตอบแแบบคนนอกวงการ ไม่รู้เรื่องอะไรเลยนะ
ที่สอบนี่มันอิงเกณฑ์หรืออิงกลุ่ม มาตรฐานเดียวกันมั้ย
ถ้าอิงเกณฑ์ทุกสนาม พวกที่สอบไม่ได้ก็แสดงว่าห่วยเองเปล่าอ่ะ

ส่วนความเหลื่อมล้ำด้านการศึกษามันก็อีกเรื่องนึงนะ

อิงเกณฑ์ครับ

ประเทศที่ประชากรมีความสุข ต้องมี 3 อาชีพนี้ที่มีคุณภาพ ตรงไปตรงมา
ครู
ตำรวจ
ศาล

เรื่องนี้เป็นเรื่องที่เค้าบ่นกันมาน่าจะเป็น 10 ปีได้แล้วมั้งครับ แต่ไม่เคยเห็นทางคณะกรรมการตุลาการหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเปลี่ยนแปลงอะไรเลย

เส้นทางแบบนี้เป็นสูตรสำเร็จของลูกคนรวยที่เรียนนิติฯ แล้วอยากเป็นผู้พิพากษา/อัยการเลย เป็นเสตปง่าย ๆ

1. เรียนให้จบ 4 ปี ก็จะจบตอนอายุประมาณ 21-22

2. เรียนจบยังไม่ต้องทำงาน สอบเนติก่อนให้ผ่าน (เป็นคุณสมบัติในการสอบผู้พิพากษา) ต้องเอาให้จบใน 1 ปี ก็จะจบประมาณ 22-23

3. เนติจบ สเตปต่อไปก็บินไปเรียนเมืองนอก ส่วนมากจะที่ประเทศอังกฤษเพราะราคาถูก เนื่องจากต้องเรียนสองใบ (เป็น requirement ในการสอบสนามจิ๋ว) เรียนจบสองใบกลับมาก็อายุ 24-25

4. หลังจบกลับมาก็เก็บคดี คือเป็นทนาย ซึ่งทางปฏิบัติก็จะเป็นแค่ในนาม คือไปเดินหาทนายที่ทำคดีในศาลแล้วตัวเองก็จะขอไปเป็นทนายร่วมด้วย แต่ไม่ได้ทำอะไรเลย คือขอแค่เอาชื่อไปใส่ในสำนวนให้ได้ record ว่าทำคดีมาแล้ว ซึ่งเค้าจะกำหนดให้ถ้าจำไม่ผิดน่าจะซัก 10-20 คดี ถึงจะ qualified (ขั้นตอนนี้สามารถทำควบคู่ไปกับการเตรียมสอบสนามจิ๋วได้ เพราะไม่ต้องใช้เวลาไปเตรียมคดีจริง ๆ)

5. ถึงเวลาเปิดสอบก็ไปสอบ โอกาสผ่านไม่น่าจะต่ำกว่า 30-40% ไม่รู้ปัจจุบันน้อยลงหรือยัง แต่จำได้ว่ารุ่นแรก ๆ นี่โอกาสสอบผ่านประมาณ 80% คือเข้าสอบ 10 คน จะสอบผ่าน 8 คน ตอนนี้คนทำแบบนี้กันเยอะขึ้นเรื่อย ๆ อัตราส่วนการสอบผ่านน่าจะน้อยลง แต่ข้อสอบก็ยังง่ายกว่าอีก 2 สนามอยู่ดี

ถ้าทำตามสเตปนี้ได้ก็จะเป็นผู้พิพากษาได้ตอนอายุ 25 -26 ปี ซึ่งความรับผิดชอบไม่ใช่ตามที่เม้นบนบอกเลยครับ เค้าก็ออกไปอยู่ตามต่างจังหวัดเหมือนคนที่สอบสนามอื่น ๆ แหละ ผมมีรุ่นพี่รุ่นน้องที่มหาลัยเดินตามเส้นทางนี้น่าจะเป็น 10 กว่าคนแล้วครับที่ผมรู้จัก ผมไม่เห็นจะมีใครไปสายวิชาการหรือศาลพิเศษที่ต้องใช้ภาษาเลย กลับกันซะอีก รุ่นพี่รุ่นน้องผมที่ไปเป็นสายวิชาการมักจะเป็นผู้พิพากษาที่ผ่านการสอบสนามใหญ่หรือสนามเล็กแล้วค่อยรับทุนศาลไปเรียนต่อต่างประเทศ

ความน่ากังวลก็คือกระบวนยุติธรรมของเราจะต้องถูกตัดสินโดยคนที่จะว่ากันตรง ๆ ก็แทบจะไม่มีประสบการณ์ทำงานกันมาก่อน แค่สามารถท่องตำรา ท่องกฏหมายได้ และมีเงินไปเรียนต่างประเทศซัก 4-5 ล้าน ก็สามารถขึ้นบัลลังก์ได้โดยไม่ลำบากนัก

เนื่องจากมันอิงเกณฑ์ คนสอบไม่ผ่านก็คือคนไม่ผ่านเกณฑ์ เป็นไปได้มั้ยว่าสนามจิ๋วคือมันเรียนมาเยอะแล้วเรียน ตปท. อังกฤษก็น่าจะสอนดี(คะแนนมหาวิทยาลัยสูงกว่าไทย) บางคนก็เป็นปริญญาเอกที่มาสอบ เค้าเลยสอบผ่านจำนวนมากกว่าคนที่จบแค่ ป.ตรี แล้วมาสอบหรือเปล่าครับ

ความรู้ต่างประเทศเอามาปรับกับศาลไทยได้น้อย

แล้วจบนอกก็มาทำงานคดีเป็นหลักซึ่งอยู่บนพื้นฐานกฏหมายไทย

คนจบนอกควรมาทำงานวิชาการมากกว่า ซึ่งความจริงไม่ใช่ จริงๆ

ความรู้สึกผมอยากให้ปรับอายุกับประสบการณ์ผู้สอบอาจจะต้องเก็บคดีมากกว่านี้

หรือทำงานในสายกฏหมายให้มีประสบการณ์มากกว่าปัจจุบัน