ใครจะกล้าเทคโนโลยีทหารล้ำไปไกลแล้วชาติอื่นทำได้แค่ทำตามหรือเลียนแบบ

ใครจะกล้ากับพระเอกโลก

ผมไม่ได้พูดถึงว่าทำไมเมกาหรือบริษัทน้ำมันถึงไม่พอใจเวเนซูเอลา แต่เจาะจงไปเรื่องที่ว่าการกระทำครั้งนี้ของเมกามีความชอบธรรมในสายตาระบบโลกมากน้อยแค่ไหน

ถ้าเทียบกันตรงๆ ความชอบธรรมของการบุกอิรัก อย่างน้อยในระดับภาพลักษณ์ต่อชาวโลกในเวลานั้น ยังมากกว่ากรณีเวเนซูเอลาเยอะมาก เพราะมันเกิดในบริบทหลัง 9/11 มีการอ้าง WMD ความมั่นคงโลก การก่อการร้าย มีความพยายามลาก UN เข้ามาเกี่ยวข้อง และตั้ง coalition of the willing เข้ามารองรับ

ทั้งหมดนี้สุดท้ายจะเป็นเรื่องโกหกหรือไม่ก็อีกเรื่องหนึ่ง แต่ประเด็นคือในตอนนั้นเมกายังพยายามสร้างกรอบความชอบธรรมอย่างสุดกำลัง

ทีนี้กลับมาที่เรื่องเวเน ข้ออ้างเรื่อง narco-state/narco-terrorist (ซึ่งทั้งสองอย่างเป็น label ทางการเมือง ไม่แปลว่าจะเป็นข้อเท็จจริง) แม้แต่จากงานศึกษาของรัฐบาลเมกาเองก็พบว่า fentanyl ไม่ได้มาจากที่นั่น หรือเรื่องโคเคนนั่นก็โคลัมเบียมากกว่า (ถ้าจะบอกว่าคนในรัฐบาลเวเนเกี่ยวข้องกับการค้ายาเลยบุกได้ งั้นด้วยตรรกะนี้ ประเทศอื่นก็มีความชอบธรรมในการบุกไทยแล้วล่ะครับ)

ยิ่งตลกร้ายเข้าไปอีก เพราะทรัมป์เพิ่งอภัยโทษอดีต ปธน. ฮอนดูรัส ที่ถูกตัดสินว่ามีส่วนร่วมกับแก๊งคาร์เทล(รับเงินจากเอลชาโป)และการลักลอบขนโคเคนเข้าเมกามากกว่า 400 ตัน

ส่วน grievance เรื่องการ nationalize น้ำมัน มันก็ไม่ใช่เหตุผลที่จะละเมิดอธิปไตยประเทศอื่นหรือจับผู้นำประเทศนั้น ไม่งั้นระบบโลกคงพังไปนานแล้ว ดูอย่างอิหร่านสิ ทวงคืนสัมปทานน้ำมันจาก BP แล้วโดนแทรกแซงทางการเมืองจากชาติตะวันตก จนสุดท้ายกลายเป็นรัฐอิสลามที่กดทับคนในประเทศมาถึงทุกวันนี้

เรื่องคนออกมาฉลอง ผมไม่อยากยึดเป็นเกณฑ์ตัดสิน เพราะเราเคยเห็นภาพแบบเดียวกันในอิรักและลิเบียมาแล้ว
และบทเรียนจากประวัติศาสตร์ก็ชัดว่าความดีใจวันแรกไม่ได้หมายถึงผลลัพธ์ที่ดีในระยะยาว ต้องรอดูกันไปว่าเวเนจะไปแนวไหน (อาจจะเทียบไม่ได้ แต่ตอน รปห 49/57 คนไทยส่วนหนึ่งออกไปดีใจนะ)

ส่วนเรื่องจีน–ไต้หวัน ผมขอย้ำอีกครั้งว่าไม่ใช่ประเด็นที่ผมถกอยู่ ผมพูดถึงการที่ผู้นำของ rules-based order เองกำลังทำให้กติกานั้นหมดความหมาย ซึ่งอันตรายต่อประเทศเล็กๆทุกประเทศ นั่นคือรวมถึงไทยด้วย

ยังไงมันก็มีความชอบธรรมในตัวมันเองอยู่แล้วครับ เพราะการบุกของอเมริกามันเป็นผลสืบเนื่องมาจากการกระทำของเวเนซูเอลาเองที่มีต่ออเมริกาก่อนหน้านี้ มันไม่ใช่อยู่ๆก็ไปบุกเหมือนรัสเซียไปบุกยูเครน ถึงแม้หลายๆคนจะมองว่าเหตุผลไม่พอในการบุก แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่ามันมีเหตุผลในตัวมันเองอยู่

ถ้าคุณมองว่าการบุกอิรักมีความชอบธรรมกว่า แล้วมันต่างอะไรกับครั้งนี้ เผลอๆจะแย่กว่า เพราะไปใช้เหตุผล 9/11มันได้ไม่เต็มปากซะด้วยซ้ำ เพราะหลักฐานตอนนั้นอ่อนกว่าตอนนี้อีก

ส่วนเรื่องประชาชนเวเนซุเอลาออกมาฉลอง คุณลองนึกดูนะว่าสถานการณ์ของเวเนซูเอลาตอนนี้ยิ่งกว่าเขมร มันมองภาพไม่ออกแล้วว่ามันจะแย่กว่านี้ได้ยังไง การเปลี่ยนขั้วอำนาจใหม่ก็มีลุ้นว่าดีขึ้น หรืออย่างแย่จริงๆก็เท่าเดิม ดีกว่าจมปลักกับขั้วอำนาจเก่า

ผมว่าคุณกำลังคุยละประเด็นกับผมอยู่นะะ เดี๋ยวไล่ประเด็นให้อีกรอบ

การที่เวเนเคยมีพฤติกรรมเป็นปัญหากับอเมริกาหรือสร้าง grievance ให้รัฐหรือบริษัทอเมริกัน ไม่ทำให้การละเมิดอธิปไตยของประเทศอื่นของเมกามีความชอบธรรมโดยอัตโนมัติไม่ว่าจะมากจะน้อย



ทวนดูแล้ว รู้สึกว่าพารากราฟนี้มันย้อนแย้งกันเองไหมครับ?

คุณบอกว่าเมกามีความชอบธรรมเพราะการกระทำของเวเน แต่ทำไมบอกว่ารัสเซียอยู่ๆก็ไปบุก ทั้งๆที่รัสเซียก็มี "เหตุผล" และ grievance ของตัวเองที่ใช้ในการบุกยูเครนเช่นกัน

ถ้าเรานับแค่การมีเหตุผลหรือความขุ่นเคืองเป็นเกณฑ์ความชอบธรรม งั้นการรุกรานแทบทุกกรณีในโลกก็ถูกอธิบายแบบฉาบฉวยแบบนี้ได้หมด ซึ่งในความเป็นจริงแล้วทั้งสองกรณีคือการใช้อำนาจแบบจักรวรรดินิยมที่ไร้ความชอบธรรมไม่ต่างกัน

ถ้าจะพูดถึงความชอบธรรมในระบบระหว่างประเทศแบบที่ถูกที่ควร มันต้องอิงกติกา ระเบียบ ธรรมเนียมสากล(ที่เมกาช่วยสร้าง/ดูแล/นำ) ไม่ใช่ความรู้สึกคับแค้นระหว่างรัฐ

ต่อมา ผมไม่ได้บอกเลยว่า การบุกอิรักถูกต้องหรือชอบธรรม ผมไม่ได้อธิบายผ่านมุมมองส่วนตัวที่เออออไปเอง แต่อธิบายผ่านข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ว่าในเวลานั้นเมกายังมีความพยายามในการ manufacturing consent อย่างเต็มที่ ผ่านข้ออ้าง 9/11 WMD UN coalition of the willing และอื่นๆ นั่นคือสิ่งที่ทำให้การบุกอิรัก "ดูชอบธรรม" ในสายตาโลก "ณ ตอนนั้น" ไม่ใช่เพราะหลักฐานมันแน่นกว่าในเชิงความเป็นจริง แต่เพราะบริบทโลกมันเอื้อกว่า

และที่คุณบอกว่าตอนนี้ชอบธรรมกว่าตอนนั้น คือคุณกำลังมองอดีตแบบ hindsight ที่ใช้ข้อมูลปัจจุบันในการตัดสินอดีตหลังจากที่มันเกิดขึ้นแล้ว และเรารู้แล้วว่าเหตุผลที่เมกาใช้มันโกหกทั้งนั้น ดังนั้นไม่มีอะไรการันตีว่าสิ่งที่เมกาอ้างต่อเวเนในวันนี้จะไม่ซ้ำรอยแบบเดียวกัน

ส่วนเรื่องประชาชนเวเนออกมาฉลอง ผมไม่แคร์อ่ะครับ เพราะนั่นไม่ใช่เกณฑ์การตัดสินความชอบธรรมในเชิงหลักการ คนเวเนจะเห็นด้วยไม่เห็นด้วย จะฉลองไม่ฉลอง ก็ไม่ได้เปลี่ยนแปลงข้อเท็จจริงที่ว่าเมกาทำไม่ถูก เมกาละเมิดกฏหมายระหว่างประเทศ และไม่มีความชอบธรรมในการทำแบบนั้นลงไป (นี่ยังไม่รวมถึงว่ายังมีคนเวเนอีกไม่รู้เท่าไหร่ที่ไม่เห็นด้วยกับการล้มมาดูโร่ ซึ่งเสียงความคิดเห็นของพวกเขาก็มีค่าเทียบเท่ากับกลุ่มคนที่ออกมาฉลอง ถ้าเรายึดหลักหนึ่งคนหนึ่งเสียงเท่ากัน)

สุดท้ายละ ภาพรวมประเด็นของผมคือการที่ประเทศซึ่งอ้างตัวเป็นผู้พิทักษ์ rules-based order ละเมิด/เขี่ยกติกาที่ตัวเองช่วยสร้างมาทิ้งไปอย่างทุเรศ นี่คือสิ่งที่อันตรายที่สุด โดยเฉพาะสำหรับประเทศเล็กๆอย่างไทยเรายิ่งไม่ควรไปเห็นด้วยกับการที่มหาอำนาจทำอะไรตามใจแบบนั้นเลยแม้แต่น้อย เกิดวันนึงรัฐบาลยึดทุนจีนเทา แล้วรัฐบาลปักกิ่งอ้างเรื่องพวกนี้เพื่อบุกล่ะ เราจะทำยังไงกัน เพราะจีนก็อ้างได้ว่าอั๊วะทำแบบเมกาไง

สถานการณ์ของยูเครนกับเวเนซูเอลามันต่างกันอยู่แล้วครับ ถ้าแยกแยะได้

เวเนซูเอลาสร้างประเด็นกับอเมริกาก่อน ถึงแม้ประเด็นเหล่านั้นมันไม่มีเหตุผลเพียงพอให้บุก แต่ก็มี "เหตุผล" อยู่ในตัวมันเองไงครับ หลายๆฝ่ายถึงประนามได้ไม่เต็มปาก

กลับกันยูเครนเค้าอยู่ของเค้าเฉยๆจริงๆ ไม่ได้ก่อกวนหรือรุกรานอะไรรัสเซียเลย สันธิสัญญาบูดาเปสต์ก็มี แต่รัสเซียดันบุกยึดดินแดนเค้าแบบไม่มีเหตุผลอะไรเลย ฉีกสนธิสัญญาที่ตัวเองเสนอให้ทำเอาไว้ด้วย คุณคิดดูเอานะครับว่ามันมีเหตุผลมั้ย

เหตุผลของรัสเซียมันใช้ไม่ได้เลยครับ เพราะสนธิสัญญาบูดาเปสต์มันใช้กับ รัสเซีย และ ยูเครน เท่านั้น และยูเครนยังไม่ได้มีการละเมิดอะไรเลย ยูเครนไม่มีท่าทีจะเข้า NATO ด้วยซ้ำ

กลับกัน 2 ประเทศบอลติกที่อยู่ติดกับรัสเซียก็เข้า NATO ไปตั้งแต่ปี 2004 ก็ไม่เห็นรัสเซียจะทำอะไร จะมาอ้างเรื่อง NATO นี่ยิ่งฟังไม่ขึ้น

แต่อเมริกานี่มีประเด็นชัดเจน ถึงประเด็นมันจะไม่มีเหตุผลมากพอ แต่อย่างที่ผมบอกไป มันมี “เหตุผล” อยู่ ที่ถึงแม้จะไม่มากพอก็ตาม และประชาชนก็ไม่มีใครเดือดร้อน ไม่มีผู้บริสุทธิ์ต้องตาย ซึ่งต่างกับเคสรัสเซียชัดเจน