1. พระราชพงศาวดารฉบับหลัก (Primary Sources)

นี่คือเอกสารที่เขียนขึ้นในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ ซึ่งบันทึกเหตุการณ์ช่วงปลายกรุงธนบุรีไว้อย่างชัดเจนที่สุด:

พระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา: บันทึกถึงเหตุการณ์จลาจลในกรุงธนบุรี การจับกุมสมเด็จพระเจ้าตากสิน และการที่เจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกตัดสินความให้สำเร็จโทษตามคำขอของข้าราชบริพาร

พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 1 โดย เจ้าพระยาทิพากรวงศ์: ระบุรายละเอียดการเปลี่ยนผ่านอำนาจและการสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์

2. บันทึกของชาวต่างชาติ (Contemporary Accounts)

บันทึกเหล่านี้ถูกมองว่ามีความเป็นกลางในระดับหนึ่ง เพราะผู้เขียนไม่มีส่วนได้ส่วนเสียทางการเมืองโดยตรงในขณะนั้น:

จดหมายเหตุบาทหลวงฝรั่งเศส (Mission Étrangères de Paris): บันทึกของบาทหลวงคูเม่ (M. Coué) และคณะที่อยู่ในเหตุการณ์ช่วงปี พ.ศ. 2325 บรรยายถึงความวุ่นวายและการเปลี่ยนตัวกษัตริย์

บันทึกของกัปตันเบอร์นี (The Burney Papers): แม้จะเข้ามาในสมัยรัชกาลที่ 3 แต่ได้รวบรวมข้อมูลย้อนหลังเกี่ยวกับจุดจบของกรุงธนบุรีไว้

3. งานเขียนของนักประวัติศาสตร์ร่วมสมัย (Secondary Sources)

หากคุณต้องการคำวิเคราะห์ที่ลงลึกถึงความย้อนแย้งและบริบททางอำนาจ หนังสือเหล่านี้คือแหล่งอ้างอิงชั้นเยี่ยมครับ:

"การเมืองไทยสมัยพระเจ้ากรุงธนบุรี" โดย ดร.นิธิ เอียวศรีวงศ์: เล่มนี้คือ "คัมภีร์" ที่วิเคราะห์ความขัดแย้งระหว่างกลุ่มอำนาจเก่า (ธนบุรี) กับกลุ่มอำนาจใหม่ (จักรี) ไว้อย่างละเอียดที่สุด รวมถึงการวิเคราะห์ว่าทำไมประวัติศาสตร์ต้องบันทึกให้พระเจ้าตากสิน "สัญญล่วง" (สติฟั่นเฟือน)

"ประวัติศาสตร์รัตนโกสินทร์สังเขป" โดย ดร.สาสน์ เซ็นต์ ทอมัส (หรือนักประวัติศาสตร์สายวิพากษ์): มักมีการหยิบยกประเด็นการประหารชีวิตกษัตริย์องค์ก่อนมาถกเถียงในแง่ของความชอบธรรมทางการเมือง

4. กฎหมายตราสามดวง

ในส่วนของ "พระไอยการกระบดศึก" มีบทบัญญัติที่ถูกอ้างถึงในขั้นตอนการสำเร็จโทษ ซึ่งเป็นหลักฐานยืนยันว่าการดำเนินการในขณะนั้นทำในนามของ "กฎหมาย" เพื่อระงับยุคเข็ญ (ตามทัศนะของผู้ชนะในขณะนั้น)

Ref: Gemini